Μειωμένες κατά 44% οι γεννήσεις στη χώρα μας

Δραματικές είναι οι αλλαγές που έχουν συντελεστεί στον τομέα της γεννητικότητας στην Ελλάδα τις τελευταίες δύο δεκαετίες, σύμφωνα με ανάλυση του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ). Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής (αφ.) Δημογραφίας και διευθυντής του Ινστιτούτου, κ. Βύρωνας Κοτζαμάνης, τα στοιχεία αποτυπώνουν μια εικόνα ραγδαίας δημογραφικής συρρίκνωσης, με τον αριθμό των γεννήσεων να έχει υποστεί πρωτοφανή πτώση και το προφίλ των μητέρων να αλλάζει ριζικά.

Μείωση 44% σε γεννήσεις και «γήρανση» της μητρότητας

Πιο συγκεκριμένα, οι γεννήσεις στη χώρα μας έχουν καταρρεύσει: από 117.600 ετησίως κατά μέσο όρο την περίοδο 2008-2009, μειώθηκαν σε 65.000 την περίοδο 2025-2026, σημειώνοντας πτώση της τάξης του 44%. Ταυτόχρονα, η μέση ηλικία απόκτησης παιδιού συνεχίζει να αυξάνεται απρόσκοπτα, ξεπερνώντας πλέον τα 32 έτη, έναντι 30,2 ετών το 2008.

Η μείωση αυτή, που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1980, οφείλεται κατά κύριο λόγο στη μείωση της γονιμότητας των γυναικών που γεννήθηκαν μετά το 1960 – δηλαδή στον αριθμό των παιδιών που αποκτούν. Συγκεκριμένα, οι γεννημένες στα τέλη της δεκαετίας του 1950 απέκτησαν κατά μέσο όρο 2,0 παιδιά, ενώ όσες γεννήθηκαν γύρω στο 1985 κάνουν λιγότερα από 1,5 παιδιά. Στη νέα κατάρρευση συέβαλε καθοριστικά και η μείωση του αριθμού των γυναικών σε αναπαραγωγική ηλικία: οι ηλικίες 25-44 ετών μειώθηκαν κατά 480.000 άτομα (-28%) μεταξύ 2008-09 και 2025-26, λόγω των λιγότερων γεννήσεων μετά το 1980 αλλά και της μετανάστευσης.

Πέρα από την ποσοτική μείωση, σημαντικές αλλαγές καταγράφονται και στα ποιοτικά χαρακτηριστικά των γεννήσεων:

• Οι συγχρονικοί δείκτες γονιμότητας υποχώρησαν από 1.500 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες το 2008-09 σε 1.240 το 2025-26.
• Το ποσοστό των εκτός γάμου γεννήσεων υπερδιπλασιάστηκε, φτάνοντας από τις 7.400 στις 17.800.
• Εκτιμάται πως 1 στα 10 παιδιά γεννιέται πλέον με τη μέθοδο της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
• Το 63% των γεννήσεων πραγματοποιείται με καισαρική τομή.
• Μία στις 7 γεννήσεις προέρχεται από αλλοδαπές μητέρες.

Λιγότερες νεαρές μητέρες, περισσότερες άνω των 40

Εντυπωσιακές είναι οι μεταβολές και στην κατανομή των γεννήσεων ανά ηλικία της μητέρας. Σήμερα, μόνο το 30% των γεννήσεων προέρχεται από μητέρες κάτω των 30 ετών, έναντι 43% την περίοδο 2008-09 και 78% το 1980. Αντιστρόφως, το ποσοστό των γεννήσεων από γυναίκες άνω των 40 ετών έχει υπερτριπλασιαστεί (από 4,5% σε 11,2% την τελευταία 20ετία) και έχει εξαπλασιαστεί σε σύγκριση με το 1980 (1,8%). Μάλιστα, οι γεννήσεις αυξήθηκαν μόνο στις ηλικίες 40-44 και 45-49 ετών, ενώ μειώθηκαν σε όλες τις άλλες ηλικιακές ομάδες.

Οι μεταβολές αυτές, όπως εξηγεί ο κ. Κοτζαμάνης, δεν αφορούν μόνο την Ελλάδα, αλλά καταγράφονται, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, σε όλες τις ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες. Κοινές τάσεις όπως η έξαρση του ατομικισμού, η μαζική είσοδος των γυναικών στην αγορά εργασίας, η παρατεταμένη εκπαίδευση, οι δυσκολίες στέγασης και επαγγελματικής αποκατάστασης, το αυξημένο κόστος ανατροφής ενός παιδιού, η διάχυση των σύγχρονων μεθόδων αντισύλληψης και η αποδυνάμωση του παραδοσιακού οικογενειακού μοντέλου έχουν διαμορφώσει ένα νέο, πιο εύθραυστο περιβάλλον για τη δημιουργία οικογένειας.

Η Ελλάδα ξεχωρίζει αρνητικά στην Ευρώπη: κατέγραψε τη μεγαλύτερη ποσοστιαία μείωση γεννήσεων μεταξύ των χωρών της ΕΕ27 (εξαιρουμένων των πρώην σοσιαλιστικών) τόσο την περίοδο 1980 – 2008-09 (-20%) όσο και την περίοδο 2008-09 – 2025-26 (-45%). Παράλληλα, ανήκει στις χώρες με τη μεγαλύτερη πτώση του μέσου αριθμού παιδιών ανά γενιά και την ταχύτερη αύξηση της μέσης ηλικίας τεκνογονίας – άνω των 5 ετών μεταξύ των γενεών του 1952 και του 1982.

Όπως καταλήγει ο κ. Κοτζαμάνης, η ελληνική ιδιαιτερότητα εντείνεται από την απουσία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την απόκτηση παιδιών από τις νεότερες γενιές μετά το 2005, σε συνδυασμό με την αύξηση της ανεργίας, την εισοδηματική συρρίκνωση, τη στεγαστική κρίση και τη μαζική μετανάστευση μετά το 2010. Όλοι αυτοί οι παράγοντες ενίσχυσαν το αίσθημα ανασφάλειας, επηρεάζοντας ανεπανόρθωτα τόσο την απόφαση δημιουργίας οικογένειας όσο και τον αριθμό των παιδιών που επιθυμούν να αποκτήσουν τα ζευγάρια.